Ђнкарадагы симпозиумда шагыйрь Фузулинећ татар ђдђбиятына тђэсире турында доклад укыды

6 Июль 2009 г., 09:28

(Истанбул, 6 июль, «Татар-информ», Рушания Алтай). Књптђн тњгел Тљркиянећ башкаласы Ђнкарада Халыкара Фузули симпозиумы узды.
1485-1556 еллар арасында яшђгђн Фузули тљрки ђдђбиятта дастаннар атасы буларак беленђ. Аныћ иќат ќимешлђре арасында “Лђйлђ белђн Мђќнњн” ђсђрен белмђгђннђр юктыр. Чын исеме Мђџмђт Бин Сљйлђйман булган бу борынгы язучы Гыйракта туып-њссђ дђ, аны ђзербайќан халкы њз миллђтенећ кешесе итеп кабул итђ. Шунлыктан, симпозиумда Фузули хакында књбрђк ђзербайќан галимнђренећ чыгыш ясавы гаќђп тњгел.
Фузули шулай ук тљрек ђдђбиятына да ят исем тњгел. Ул ђдђби эшчђнлегенећ башлангыч чорында ђзербайќан телендђ иќат иткђн булса, 1534 елда Госманлы империясе солтаны Кануни Сљлђйман Багдатны яулап алганнан соћ, ђсђрлђрен књбрђк Тљркия тљрекчђсе белђн яза башлаган. Билгеле булганча, гасырлар буе ул тљрки дљньяда диван ђдђбиятыныћ ић бљек шагыйре булып саналды.
Тљрек галимнђре арасында дастаннар буенча зур белгеч булган Ђгђй университеты профессоры Фикрђт Тљрекмђннећ “Халык ђдђбияты џђм Фузули” дигђн темага чыгышы борынгы шагыйрьнећ иќатын тулысынча књзалларга ярдђм итте.
Фузулинећ иќаты татар ђдђбияты дљньясын да њз тђэсире астына алган. Бу турыда Мугла университеты галимђсе, миллђттђшебез Чулпан Зариф-Четин бик кызыклы доклад белђн чыкты. Ул шђркый ђдђбият џђм фђлсђфђсе нигезендђ њскђн татар ђдђбиятыныћ гарђп, фарсы вђ кардђш тљрки ђдђбиятлар белђн тыгыз бђйлђнештђ булганлыгын, татар шагыйрьлђре џђм язучыларыныћ Рудаки, Фирдђњси, Хаям, Сади, Неваи, Фузули кебек ђдиплђрне ђдђби остазлары итеп кабул иткђнлеген белдерде. Татар ђдђбиятына нигез салучы булган Кол Галидђн башлап Љмми Камал, Мђњлђ Колый, Утыз Имђни, Шђмсетдин Зђки, Габдулла Тукай, Дђрдемђнд кебек ђдиплђрнећ Фузули ђсђрлђреннђн илџам алганлыкларын ассызыклады. Тљрек ђдђбиятында Фузули тарафыннан башлатылган шикаятьнамђ жанрыныћ татар ђдђбиятында Габдулла Тукай тарафыннан дђвам иткђнлеген, XX гасырныћ икенче яртысында татар шагыйрьлђренећ Фузули ђсђрлђрен татарчага тђрќемђ кылганлыкларын бђян итте. Чулпан Четин шулай ук хђзерге чор татар ђдђбиятында да Фузулинећ тђэсире сизелгђнлеген, кайбер шагыйрьлђрнећ аћа атап шигырьлђр иќат иткђнлеген сљйлђде.
Ике кљн дђвам иткђн бу фђнни чара Тљркия мђдђният џђм туризм министрлыгы, Ђнкара шђџђренећ Чанкая районы хакимияте џђм Хљсђен Гази исемендђге мђдђният вђ сђнгать фонды тарафыннан оештырылды.